کوسه ها

كوسه ها براي انسان ها هميشه معمايي ترسناك بوده اند كه بي دليل زير فشارها و شكار انسان قرار گرفته اند.

فيلمهاي وحشتناکي که از حملات کوسه ها ( آرواره و شارک اتک ) در دهه 70 ساخته و به نمايش درآمدند با به خطر انداختن جان اين مخلوقات  آنان را در معرض خطر انقراض قرار داده است.

تاکنون 400 گونه کوسه ماهي شناسائي شده است ، از ميان اين گونه ها فقط سه گونه ( ببري ، سفيد  و ماکو) اشتباهي به انسانها حمله کرده اند ! دليل اين حمله شباهت شناگران به غذاي مورد علاقه کوسه ها يعني سيل ها مي باشد. زيرا بدن شناگران از زير آب بسيار شبيه به سيلها بوده و کوسه ها به اشتباه مي اندازد.

سه گونه فوق فقط در سواحل فلوريدا ، افريقاي جنوبي و شمال استراليا زندگي مي کنند.

از سال 1900 تا به امروز فقط 110 مورد حمله کوسه در امارهاي جهاني گزارش شده است که فقط 12 مورد منجر به مرگ قرباني گرديده است.  اما از آن سال تا به امروز سالانه مليونها تن کوسه قرباني شکار بي رويه انسان شده است که شديدا اين موجودات را در خطر انقراض قرار داده است.

اين موجودات كه به پالاينده هاي درياها و اقيانوس ها معروفند، قسمتي مهم از زنجيره حيات وحش محسوب مي شوند كه همانند جديدترين اختراعات بشر داراي مهارت ها و توانايي هاي بالايي در بدن خود هستند. شايد روزي انسان براي آنها احترام قائل شود كه ديگر نتوان براحتي آنها را در اقيانوس ها يافت نشوند.

اين موجودات ، ماندگار و پيچيده که قدمت آنها به بيش از 300 ميليون سال پيش يعني قبل از دوران دايناسورها بر مي گردد، اسکلت بندي آنها از غضروف مي باشد. مثل ساير ماهيها بافت پوست آنها داراي فلسهاي بزرگ و برجسته نيست. از لحاظ تنفسي آب وارد دهان آنها شده از آبشش عبور کرده و از شکاف دستگاه تنفسي پشت سر ماهي بيرون مي رود. کوسه ها  کيسه هوا براي شناوري در بدن خود  ندارند بنابراين از حرکت به سمت جلو براي کنترل وضعيت عمودي خود استفاده مي کنند.به همين دليل آنان دائم در حرکت بوده و توقف آنها منجر به غرق شدن و مرگشان ميگردد. دُم آنها مثل ملخ هواپيما عمل کرده با حرکت آن به سمت راست و چپ به جلو پيش مي روند. حرکت به سمت جلو باعث مي شود تا آب به قسمت باله ها رانده شود و مانند هواپيما شناور گردند. کوسه ها داراي حس شنوايي خيلي دقيقي هستند.

كوسه ها داراي ديد بسيار عالي هستند كه باعث مي شود به صورت خارق العاده حركات را در نور كم مثل نور ستاره ها تشخيص دهند. بعضي از گونه ها در نور زياد، حتي جزئيات و رنگ ها را از فاصله 50متري يا بيشتر مي بينند.

همچنين كوسه ها به تماس و بوها پاسخي قوي مي دهند و حس هاي گسترش يافته اي دارند كه به تعيين موقعيت و جهت يابي آنها كمك مي كند. كوسه ها در مواقع كمبود غذا نيز از قدرتي استفاده مي كنند كه كمتر شكارچي به آن مجهز است. آنها قادرند در فاصله 30 سانتيمتري، الكتريسيته جزئي را تشخيص دهند، بنابراين مي توانند طعمه هاي پنهاني را نيز پيدا كرده و شكاركنند.

اين ماهي هاي عجيب، بوهاي شناور در آب را از فاصله 100 متري تشخيص مي دهند. اين كار عجيب به وسيله مقايسه شدت بوي گرفته شده بين سوراخ بيني چپ و راست انجام شده كه باعث مي شود شكار را بسرعت جهت يابي و شكار كنند.

كوسه ماهي ها داراي ماده شيميايي هستند كه بسرعت كوسه هاي ديگر را آگاه مي كنند تا از محلي خاص كه ممكن است براي آنها خطرناك باشد، دور شوند. در اين حالت كوسه ها حتي دست از تغذيه نيز مي كشند و از آن محل بسرعت دور مي شوند.

 

 هوش كوسه ها با داشتن مغزي بزرگ

 

براساس استانداردهاي جانورشناسي، كوسه ها مغز بزرگي دارند كه خوب رشد كرده است. اين ماهي ها مي توانند بخوبي بسياري از پستانداران، ياد بگيرند و به خاطر بياورند.

در بعضي از گونه ها، مغز قدرت بيشتري دارد و مي تواند روش هاي ابتكاري خوبي انجام دهد، به عنوان مثال در كوسه هاي ببري، روش آزمون و خطا يكي از روش هايي است كه در تكنيك هاي شكار به كار مي رود و كمك فراواني براي حفظ بقا به شمار مي رود. تلاش هاي گروهي نيز كه كمك بيشتري براي پيدا كردن غذا مي كند و نشان دهنده هوش بالاي اين جانوران است، به كرات در ميان كوسه ها ديده مي شود. در يك برنامه تحقيقاتي مشاهده شد كه هفت كوسه سفيد در آبهاي كم عمق خليج اسميتس و نيكل در جنوب آفريقا به دور جسد يك وال جمع شده اند و به نظر مي رسيد كه آنها توافق كرده بود تا جسد وال را به آبهاي عميق تر ببرند.

 

  بازي كردن، يك مشخصه براي جانوران

 

 بازي كردن به عنوان يكي از ويژگي هاي بارز هوش در ميان جانوران به شمار مي رود. دانشمندان همانند سگ ها، دلفين ها و كلاغ ها اين مشخصه را تا حدودي در كوسه ها هم ديده اند.

كوسه ها داراي مغز بزرگ و سيستم متراكم حسي در بدن خود هستند كه به آنها توانايي يادگيري مي دهد. در كنار يادگيري، آنها پيچيدگي هاي اجتماعي و خوي شكار، كنجكاوي و حتي شادابي را نيز از خود نشان مي دهند.

كوسه ها به وسيله مغز پيشرفته خود مي توانند صداهاي نامنظم با فركانس پايين را - 200 تا 300 هرتز از فاصله يك كيلومتري يا بيشتر تشخيص دهند. اين جانوران حساس ارتعاشات داخل آب را از 100 متري به وسيله خطوط جانبي روي بدن خود تشخيص مي دهند! خطوط جانبي روي بدن اين ماهي ها و در امتداد پهلو و صورت به شكل اندام هاي حسي فشرده شده وجود دارند در مناطقي كه ماهي هاي فعال و پرجنب و جوش قرار دارند، كوسه ماهي ها از اين قدرت خود استفاده زيادي مي كنند.

 

كوسه‌ها در دريا كه نظير شيرها در صحرا، سلطان به شمارمي‌آيند، نقش مهمي در سلامت جزاير مرجاني دارند.

براساس يك الگوي رايانه‌اي كه محققان موسسه اقيانوس شناسي "اسكريپ" سن ديه‌گو كاليفرنيا از زنجيره غذايي در منطقه كارائيب تهيه كرده‌اند، از بين رفتن شكارچيان بزرگ نظير كوسه ماهيها موجب مي‌شود ماهيهاي شكارچي كوچكتر رو به رشد بگذارند و نسل ماهيهاي كوچكي را كه منبع تغذيه خزه‌هاي اطراف جزاير مرجاني هستند از بين ببرند.

از آنجا كه خزه‌ها از جزاير مرجاني در برابر پرتوهاي خطرناك فرابنفش يا ازدياد گرما و بيماري محافظت مي‌كنند، با از بين رفتن خزه‌ها، جزاير مرجاني نيز در برابر اين گونه خطرها آسيب پذير مي‌شوند و رو به نابودي مي‌گذارند.

به اعتقاد محققاني كه پژوهش اخير را به انجام رسانده‌اند، كاسته شدن از شمار كوسه‌ها در سالهاي اخير در كم شدن ميزان جزاير مرجاني در منطقه كارئيب نقش داشته است .

با اين حال اين پژوهشگران اذعان دارند كه تحقيق تجربي نظريه پيشنهادي آنها كار آساني نيست زيرا حذف همه عوامل ديگري كه احتمالا بر سلامت جزاير مرجاني تاثير مي‌گذارند، ممكن نيست.

با اين حال چند دهه قبل در نتيجه ماهيگيري گسترده‌اي كه در نواحي كارئيب به عمل آمده بود نسل بسياري از ماهيها از جمله ماهيهاي خزه خوار نيز از ميان رفت و اين امر باعث شد تمام سطح جزاير مرجاني از خزه‌ها پوشيده شود .

باور پژوهشگران آن است كه حضور كوسه ماهيها مي‌تواند به بازيافت سلامت جزاير مرجاني كمك كند .

به اعتقاد اين پژوهشگران براي محافظت از اين ماهيهاي شكارچي بزرگ بايد مناطق وسيعي تعيين شود كه در آن اين جانوران بتوانند بدون ترس از شكار شدن به زندگي ادامه دهند.